Uluslararası Kredi Notları Ne Anlama Geliyor?

Televizyonlarda, gazetelerde ya da ekonomi haberlerinde sık sık şu cümleleri duyarız:

“Fitch Türkiye’nin kredi notunu BB- olarak teyit etti.”

“Moody’s not görünümünü pozitife çevirdi.”

“S&P ülkenin kredi notunu yükseltti.”

Peki bu harfler ne anlama geliyor?

AA, BB, B+, CCC gibi notlar neden bu kadar önemseniyor?

Bu yazıda, ekonomi dili yerine günlük konuşma diliyle bu konuyu birlikte anlamaya çalışalım.

Öncelikle şunu bilmek gerekir.

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları; ülkelerin, bankaların ve büyük şirketlerin borçlarını geri ödeme gücünü değerlendiren bağımsız kuruluşlardır.

Bunu bir bankanın size kredi vermeden önce yaptığı incelemeye benzetebilirsiniz.

Banka size bakar:

“Bu kişi borcunu ödeyebilir mi?”

İşte bu kuruluşlar da ülkeler için aynı soruyu soruyor.

“Bu ülke aldığı borçları zamanında ödeyebilir mi?”

Eğer cevap “evet” ise yüksek not veriyor.

Eğer risk görüyorsa düşük not veriyor.

DÜNYANIN EN BÜYÜK ÜÇ KREDİ KURULUŞU

Dünyada en çok dikkate alınan üç kuruluş bulunuyor.

• Fitch Ratings
• Moody’s Ratings
• Standard & Poor’s (S&P)

Bu kuruluşların hazırladığı raporları dünyanın dört bir yanındaki yatırımcılar takip ediyor.

Çünkü milyarlarca dolarlık yatırım kararları bu raporlardan etkilenebiliyor.

Bir ülkenin notu yükseldiğinde yatırımcıların güveni artabiliyor.

Not düştüğünde ise yatırım yapmak isteyenler daha temkinli davranabiliyor.

KREDİ NOTU ASLINDA BİR KARNE GİBİDİR

Okulda öğrenciler nasıl not alıyorsa ülkeler de ekonomik performanslarına göre not alıyor.

Ancak burada kullanılan sistem harflerden oluşuyor.

En yüksek not “AAA”dır.

En düşük not ise borçlarını ödeyememe riskini gösteren “D” seviyesidir.

Şimdi bu harflerin ne anlama geldiğine bakalım.

AAA

En güvenilir nottur.

Bu nota sahip ülkelerin borçlarını ödeyememe ihtimali son derece düşüktür.

Yatırımcı açısından en güvenli ülkeler bu gruptadır.

AA

Çok güçlü ekonomileri ifade eder.

Borç ödeme gücü oldukça yüksektir.

Risk çok düşüktür.

A

Ekonomi güçlüdür.

Ancak gelecekte oluşabilecek krizlerden AAA ve AA grubuna göre biraz daha fazla etkilenebilir.

Yine de güvenilir ülkeler arasında kabul edilir.

BBB

Yatırım yapılabilir seviyenin son basamağıdır.

Risk vardır ama kontrol edilebilir düzeydedir.

Birçok büyük yatırım fonu bu seviyeye kadar yatırım yapabilir.

BB NE DEMEK?

İşte Türkiye haberlerinde en sık duyduğumuz notlardan biri budur.

BB notu yatırım yapılabilir seviyenin altıdır.

Bu, “ülke kesinlikle kötü durumda” anlamına gelmez.

Sadece yatırım riskinin daha yüksek olduğunu gösterir.

Yatırımcı bu ülkeye yatırım yaparken daha dikkatli olur.

Faiz beklentisi yükselir.

Borçlanma maliyetleri artabilir.

B NOTU

Risk daha yüksektir.

Ekonomik dalgalanmalardan daha fazla etkilenebilir.

Yatırımcılar temkinli davranır.

CCC

Artık ciddi risklerin bulunduğu seviyedir.

Borç ödeme konusunda önemli endişeler vardır.

Ekonomik veya siyasi sorunlar yatırımcıları korkutabilir.

CC

Borçların geri ödenmesi konusunda büyük sıkıntılar yaşanabileceği düşünülür.

C

Temerrüt ihtimali oldukça yüksektir.

Yani borçların ödenememe riski çok büyüktür.

D

En düşük nottur.

Borçların ödenemediği veya temerrüde düşüldüğü anlamına gelir.

Yatırımcı açısından en riskli seviyedir.

ARTI (+) VE EKSİ (-) İŞARETLERİ NE DEMEK?

Kredi notlarının yanında bazen artı (+) veya eksi (-) işaretleri görülür.

Örneğin;

BB+

BB

BB-

Bunlar aynı grubun kendi içindeki sıralamasını gösterir.

BB+, BB grubunun en güçlü seviyesidir.

BB ise orta seviyedir.

BB- ise bir alt kademedir.

Yani artı işareti notun biraz daha iyi olduğunu,

Eksi işareti ise biraz daha zayıf olduğunu anlatır.

NOT GÖRÜNÜMÜ NEDİR?

Sadece kredi notu değil, “görünüm” de önemlidir.

Görünüm üç şekilde açıklanabilir.

Pozitif

Önümüzdeki dönemde not artırılabilir.

Durağan

Şimdilik notun değişmesi beklenmiyor.

Negatif

İlerleyen dönemde not indirimi ihtimali bulunuyor.

Bu nedenle bazen not değişmese bile görünümün pozitife dönmesi piyasalarda olumlu karşılanabiliyor.

KREDİ NOTU VATANDAŞI NASIL ETKİLER?

Birçok kişi “Bu notlar bizi ilgilendirmez.” diye düşünebilir.

Aslında doğrudan olmasa da hepimizi etkileyebilir.

Çünkü ülkenin kredi notu yükseldikçe;

• Yabancı yatırımcıların ilgisi artabilir.
• Devlet daha düşük maliyetle borçlanabilir.
• Şirketler daha uygun faizlerle kredi bulabilir.
• Bankaların dış kaynak maliyeti düşebilir.
• Yeni yatırımlar ve istihdam artabilir.
• Ekonomiye duyulan güven güçlenebilir.

Notun düşmesi ise bunun tam tersine yol açabilir.

Borçlanma maliyetleri yükselebilir.

Faizler üzerinde baskı oluşabilir.

Yatırımlar yavaşlayabilir.

Döviz piyasalarında dalgalanmalar görülebilir.

KREDİ KURULUŞLARI HANGİ VERİLERE BAKAR?

Bu kuruluşlar sadece enflasyona bakmaz.

Birçok farklı göstergeyi birlikte değerlendirir.

Bunların başlıcaları şunlardır:

• Enflasyon
• Faiz oranları
• Merkez Bankasının bağımsızlığı
• Bütçe açığı
• Kamu borcu
• Döviz rezervleri
• Cari açık
• Ekonomik büyüme
• İşsizlik
• Hukuk sistemi
• Siyasi istikrar
• Dış ilişkiler
• Bankacılık sisteminin sağlamlığı

Yani tek bir rakam değil, ekonominin genel sağlığı değerlendirilir.

HER ZAMAN DOĞRU TAHMİN YAPARLAR MI?

Hayır.

Geçmişte bu kuruluşlar da önemli hatalar yaptı.

2008 küresel finans krizinden önce bazı riskli finansal ürünlere yüksek not vermeleri uzun süre eleştirildi.

Bu nedenle kredi notları önemli bir gösterge olsa da tek başına kesin doğrular olarak görülmemelidir.

Yatırımcılar, ekonomistler ve hükümetler başka ekonomik verileri de birlikte değerlendirir.

SON SÖZ

Ekonomi sadece rakamlardan ibaret değildir. Güven de en az rakamlar kadar önemlidir. Uluslararası kredi notları da işte bu güvenin dünyaya yansıyan göstergelerinden biridir. AA, A veya BBB gibi yüksek notlar, yatırımcılara “Bu ülke borcunu ödeme konusunda güçlüdür.” mesajı verirken; BB, B ya da CCC gibi notlar riskin arttığını ifade eder. Ancak hiçbir harf tek başına bir ülkenin kaderini belirlemez. Doğru ekonomi politikaları, üretimin artması, enflasyonun kontrol altına alınması, hukukun güçlenmesi ve sürdürülebilir büyüme sağlandıkça kredi notları da zaman içinde yükselir. Sonuç olarak, bu harfler sadece ekonomi uzmanlarının değil, yatırım, iş, istihdam ve refah üzerinde dolaylı etkileri nedeniyle toplumun tamamının anlaması gereken önemli göstergelerdir.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

Zaferozcivan59@gmail.com