Otomotiv Piyasasında yavaşlama

Türkiye’de motorlu kara taşıtları piyasası, ekonomik koşulların ve tüketici davranışlarının nasıl değiştiğini gösteren önemli göstergelerden biri olmayı sürdürüyor. TÜİK’in Eylül 2026 dönemine ilişkin motorlu kara taşıtları verileri, otomotiv piyasasında dikkat çekici bir yavaşlamaya işaret ediyor. Eylül ayında 161 bin 27 taşıtın trafiğe kaydı yapılırken, bu sayı bir önceki aya göre yüzde 6,3, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 18 azaldı. Bu rakamlar, piyasadaki hareketliliğin önceki dönemlere kıyasla zayıfladığını ve tüketicilerin taşıt satın alma kararlarında daha temkinli davranmaya başladığını ortaya koyuyor.

Burada üzerinde durulması gereken temel konu, taşıt kayıtlarındaki gerilemenin yalnızca otomotiv sektörüne özgü bir gelişme olarak değerlendirilmemesi gerektiğidir. Araç satın almak, özellikle otomobil söz konusu olduğunda, hane halklarının bütçesini uzun yıllar etkileyen önemli bir harcama kararıdır. Yüksek fiyatlar, finansman maliyetleri, krediye erişim koşulları ve geleceğe yönelik ekonomik beklentiler, bu kararın ertelenmesine neden olabiliyor. Dolayısıyla trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısındaki düşüş, tüketici güveni ve satın alma gücü açısından da değerlendirilmelidir.

Eylül ayında trafiğe kaydı yapılan taşıtların yüzde 45,1’ini motosikletler, yüzde 40’ını otomobiller oluşturdu. Kamyonetlerin payı yüzde 10,1 seviyesinde kaldı. Bu dağılım, taşıt piyasasında motosikletlerin önemini koruduğunu gösteriyor. Motosikletler, otomobillere kıyasla daha düşük satın alma ve kullanım maliyetleri nedeniyle hem bireysel ulaşımda hem de teslimat ve lojistik faaliyetlerinde tercih edilebiliyor. Özellikle büyük kentlerde artan ulaşım maliyetleri düşünüldüğünde, motosikletlerin yüksek payı ekonomik tercihlerin değiştiğine ilişkin bir işaret olarak okunabilir.

Ancak aylık verilerde bütün taşıt türlerinde aynı eğilim görülmüyor. Özel amaçlı taşıtların kaydı yüzde 72,4, otobüslerin kaydı yüzde 18,8 artarken motosikletlerde yüzde 11,1, kamyonlarda yüzde 5,1 ve otomobillerde yüzde 2,6 düşüş yaşandı. Yıllık karşılaştırmada ise otomobil kayıtlarının yüzde 19,9, motosiklet kayıtlarının yüzde 18,4 gerilemesi dikkat çekiyor. Bu tablo, özellikle bireysel tüketim ve ulaşım tercihleri bakımından talebin zayıfladığına işaret ediyor.

Eylül ayı sonu itibarıyla Türkiye’de trafiğe kayıtlı toplam taşıt sayısı 35 milyon 65 bin 235’e ulaştı. Bu taşıtların yüzde 51,7’sini otomobiller, yüzde 21,9’unu motosikletler ve yüzde 14,2’sini kamyonetler oluşturuyor. Trafikteki araç sayısı büyümeye devam ederken yeni kayıtların yavaşlaması, mevcut araç parkının genişlemesinin sürdüğünü ancak bu büyümenin hız kaybettiğini gösteriyor. Üstelik taşıt sayısındaki artış, yalnızca satın alma eğilimiyle değil, geçmiş yıllarda yapılan alımların birikimli etkisiyle de açıklanmalıdır.

İkinci el piyasası da bu tablonun önemli bir parçası. Eylül ayında 957 bin 197 taşıtın devri gerçekleştirildi. Devir işlemlerinin yüzde 67,3’ünü otomobiller, yüzde 13,8’ini kamyonetler oluşturdu. Bu rakam, ikinci el piyasasının ekonomik açıdan önemini koruduğunu gösteriyor. Yeni araç fiyatlarının yüksek seyrettiği dönemlerde tüketiciler, ihtiyaçlarını karşılamak için ikinci el seçeneklerine yönelebiliyor. Ancak ikinci el piyasasındaki hareketlilik tek başına talebin güçlü olduğu anlamına gelmez; fiyatlar, araçların yaşı, bakım maliyetleri ve finansman koşulları da belirleyici oluyor.

Ocak-Eylül döneminde trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 14,5 azalarak 1 milyon 503 bin 161 oldu. Aynı dönemde trafikten kaydı silinen taşıt sayısı yüzde 26,9 artarak 49 bin 209’a ulaştı. Buna rağmen trafikteki toplam taşıt sayısı 1 milyon 453 bin 952 adet arttı. Buradaki önemli ayrıntı, yeni kayıtların gerilemesine karşın araç parkının büyümeyi sürdürmesidir. Bu durum, Türkiye’de ulaşım ihtiyacının ve araç sahipliğinin hâlâ geniş bir tabana yayıldığını ortaya koyuyor.

Otomobil tercihlerinde ise dönüşümün izleri belirginleşiyor. Ocak-Eylül döneminde trafiğe kaydı yapılan 665 bin 220 otomobilin yüzde 40,8’i benzinli, yüzde 31,8’i hibrit, yüzde 18,6’sı elektrikli, yüzde 7,4’ü dizel ve yüzde 1,4’ü LPG’li araçlardan oluştu. Hibrit ve elektrikli otomobillerin toplam payının yüzde 50,4’e ulaşması, tüketicilerin alternatif motor teknolojilerine yöneldiğini gösteriyor. Bununla birlikte, bu oran yeni kaydı yapılan otomobillere aittir; mevcut otomobil parkında elektrikli araçların payı henüz yüzde 2,7, hibritlerin payı ise yüzde 5,1 düzeyindedir. Dolayısıyla dönüşüm başlamış olsa da geleneksel motorların ağırlığı devam ediyor.

Marka dağılımında Renault yüzde 16,1 ile ilk sırada yer alırken TOGG yüzde 9,8, Hyundai yüzde 8,6 ve Volkswagen yüzde 7,1 pay aldı. TOGG’un yeni otomobil kayıtlarındaki konumu, yerli otomobil üretiminin pazardaki görünürlüğü açısından önem taşıyor. Bununla birlikte kalıcı başarı, yalnızca satış rakamlarıyla değil; üretim kapasitesi, tedarik zinciri, servis ağı, fiyat rekabeti ve teknolojik gelişmelerle ölçülmelidir.

Otomotiv sektöründeki yavaşlamanın üretimden istihdama, bayi satışlarından yan sanayiye kadar geniş bir etkisi bulunuyor. Yeni araç talebinin zayıflaması, üretim ve satış planlarını etkileyebilir; ikinci el piyasasındaki fiyat oluşumunu da değiştirebilir. Bu nedenle sektörün geleceği değerlendirilirken yalnızca kayıt sayıları değil, kredi koşulları, gelir artışları, araç fiyatları ve tüketici beklentileri birlikte izlenmelidir.

Sonuç olarak Eylül 2026 verileri, Türkiye’de taşıt sahipliğinin artmaya devam ettiğini ancak yeni araç talebinin belirgin biçimde yavaşladığını gösteriyor. Otomotiv piyasasının yeniden güçlenmesi için tüketicilerin satın alma gücünün korunması, finansmana erişimin öngörülebilir olması ve fiyat istikrarının sağlanması gerekiyor. Çünkü otomobil artık yalnızca bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda hane halkı bütçesini, sanayi üretimini ve ekonomik güveni etkileyen önemli bir unsur. Piyasadaki asıl toparlanma, araç sayısının artmasından çok, vatandaşın bütçesini zorlanmadan ihtiyaç duyduğu araca ulaşabildiği bir ekonomik ortamın oluşmasıyla mümkün olacaktır.

Kaynak: TÜİK

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

Zaferozcivan59@gmail.com