DSÖ’den Obezite Uyarısı

Dünya Sağlık Örgütü’nün obezite konusunda yaptığı uyarılar, aslında uzun zamandır gözümüzün önünde büyüyen ancak yeterince ciddiye alınmayan bir sorunu yeniden gündeme taşıyor. Obezite artık yalnızca bireysel bir sağlık problemi olarak görülmemeli. Bu konu; sağlık harcamalarından iş gücü kaybına, gıda politikalarından çocukların geleceğine kadar uzanan çok geniş bir alanı ilgilendiriyor.

Benim açımdan burada en önemli nokta, obezitenin sonuçlarıyla mücadele etmek yerine nedenlerini daha fazla tartışmamız gerektiğidir. Çünkü fazla kilo ve obezite yalnızca kişinin iradesiyle açıklanabilecek kadar basit bir mesele değildir. Beslenme alışkanlıkları, gelir düzeyi, çalışma koşulları, kentleşme, hareketsiz yaşam, hazır gıda tüketimi ve çocukluk dönemindeki alışkanlıklar bu sorunun önemli parçalarıdır.

Bugün dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi Türkiye’de de yaşam biçimi önemli ölçüde değişmiştir. Geçmişte günlük hayatın doğal bir parçası olan fiziksel hareketin yerini masa başı çalışma, otomobil kullanımı, uzun süre ekran karşısında kalma ve dijital yaşam almıştır. Buna karşılık yüksek kalorili, işlenmiş ve şeker içeriği yüksek gıdalara ulaşmak ise son derece kolay hale gelmiştir.

Burada ekonomik boyut da karşımıza çıkıyor.

Sağlıklı beslenmenin toplumun bütün kesimleri açısından ulaşılabilir olması gerekiyor. Gelir seviyesi düşük olan vatandaşın bütçesi üzerinde gıda fiyatlarının oluşturduğu baskı arttıkça, dengeli ve kaliteli beslenme konusunda tercih yapmak da zorlaşıyor. Dolayısıyla obeziteyle mücadeleyi sadece “daha az ye, daha fazla hareket et” şeklinde değerlendirmek eksik bir yaklaşım olur.

Çünkü vatandaşın ne yediğini belirleyen unsurlardan biri de geliridir.

Özellikle çocukluk çağındaki beslenme alışkanlıkları üzerinde daha fazla durmamız gerekiyor. Çocukluk döneminde kazanılan alışkanlıklar ilerleyen yaşlarda kolay kolay değişmiyor. Okullarda sağlıklı beslenme konusunda daha güçlü politikaların uygulanması, çocukların fiziksel aktiviteye yönlendirilmesi ve sağlıksız ürünlerin pazarlanmasının sınırlandırılması bu nedenle büyük önem taşıyor.

Bence DSÖ’nün uyarısının en önemli taraflarından biri de obezitenin gelecekte sağlık sistemleri üzerinde oluşturabileceği baskıya dikkat çekmesidir.

Obezite; diyabet, kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon ve çeşitli kronik rahatsızlıklarla yakından ilişkilidir. Bu hastalıkların tedavisi ise hem birey hem de kamu bütçesi açısından önemli maliyetler yaratmaktadır. Yani bugün önlem alınmadığında, gelecekte sağlık harcamalarının daha da yükselmesi söz konusu olabilir.

Burada devlet politikalarının yanı sıra gıda sektörüne de önemli görevler düşüyor.

Tüketicinin doğru bilgiye ulaşabilmesi, ürünlerin içeriklerinin anlaşılır biçimde belirtilmesi ve özellikle çocukları hedefleyen sağlıksız gıda reklamlarının sınırlandırılması gerekiyor. Tüketici sadece “bilinçli ol” denilerek korunamaz. Bilinçli tüketici oluşturmak kadar, sağlıklı tercih yapmayı kolaylaştıran bir piyasa düzeni oluşturmak da önemlidir.

Diğer taraftan obeziteyle mücadele ederken toplumsal bir başka hataya da düşmemeliyiz: İnsanları kiloları üzerinden yargılamak.

Obezite konusunda toplumsal farkındalık oluşturmak başka, bireyleri suçlamak başka şeydir. Sağlık politikalarının amacı insanları dışlamak değil, daha sağlıklı yaşam koşullarına ulaşmalarını kolaylaştırmak olmalıdır.

Türkiye açısından baktığımızda ise konu çok daha kapsamlı ele alınmalıdır. Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, yerel yönetimler ve gıda sektörü birlikte hareket etmelidir. Şehirlerde yürüyüş ve bisiklet alanlarının artırılması, çocukların spor faaliyetlerine erişiminin kolaylaştırılması, okul kantinlerinde sağlıklı ürünlerin yaygınlaştırılması ve toplumun beslenme konusunda bilinçlendirilmesi önemli adımlar olacaktır.

Ayrıca sağlık politikalarında koruyucu hekimliğin ağırlığını artırmamız gerekiyor. Hastalık ortaya çıktıktan sonra tedavi etmek elbette zorunludur. Ancak asıl ekonomik ve sosyal kazanç, hastalık ortaya çıkmadan önce önlem alabilmektir.

Ben obezite konusunu biraz da “geleceğin ekonomisi” açısından değerlendirmek gerektiğini düşünüyorum. Sağlıklı bireylerden oluşan bir toplum, daha yüksek çalışma kapasitesine, daha düşük sağlık harcamalarına ve daha yüksek yaşam kalitesine sahip olur. Dolayısıyla obeziteyle mücadele yalnızca sağlık politikası değil, aynı zamanda ekonomik bir yatırımdır.

Sonuç olarak DSÖ’nün uyarısını yalnızca bir sağlık haberi olarak görmemek gerekiyor. Obezite, modern yaşam biçiminin ortaya çıkardığı önemli sorunlardan biridir ve çözümü de bireysel çabaların ötesinde toplumsal politikalar gerektirmektedir.

Bugün atılacak küçük adımlar, yarının büyük sağlık ve ekonomi faturalarını azaltabilir.

Unutmamak gerekir ki sağlıklı toplum, güçlü ekonomi demektir. Obeziteyle mücadele ise yalnızca daha uzun yaşamak için değil, daha kaliteli yaşamak ve gelecek nesillere daha sağlıklı bir toplum bırakmak için yapılmalıdır.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

Zaferozcivan59@gmail.com