Akaryakıt Sektöründe Artık Bir Şeyler Değişmeli !

Bayiler ve dağıtım şirketleri maliyetlerin altında ezilirken kim, hangi sorumluluğu üstleniyor?

30 yılı aşkın sektör deneyiminden açık bir çağrı: Daha adil düzenlemeler, sürdürülebilir bayilik sistemi ve güçlü sektör dayanışması.

Neden bu yazıyı kaleme alıyorum?

Akaryakıt sektöründe 30 yılı aşkın süre boyunca dağıtım şirketlerinde üst düzey görevlerde bulunmuş bir sektör profesyoneli olarak, sektörün işleyişini, karşılaşılan sorunları ve sahadaki gerçekleri yakından tanıyorum.

Meslek hayatım boyunca hem dağıtım şirketlerinin sorumluluklarını hem de bayilerin karşı karşıya kaldığı ticari, idari ve operasyonel zorlukları gözlemleme fırsatım oldu. Bugün dile getirdiğim sorular, dışarıdan yapılan değerlendirmelerden ibaret değildir. Uzun yıllara dayanan mesleki birikimin, sektör tecrübesinin ve sahada karşılığı bulunan sorunların sonucudur.

Amacım geçmişte görev yaptığım kurumları, kamu kuruluşlarını veya sektörün herhangi bir paydaşını hedef almak değildir. Amacım; sektörün gelişmesine, bayilerin ekonomik olarak ayakta kalmasına, dağıtım şirketleri ile bayiler arasındaki ticari ilişkilerin daha sağlıklı yürütülmesine ve düzenlemelerin daha adil, şeffaf ve uygulanabilir hâle gelmesine katkı sağlamaktır.

30 yılı aşkın sektör tecrübesinin getirdiği sorumlulukla inanıyorum ki sorunları bilip dile getirmemek kadar, çözüm önermeden yalnızca eleştirmek de doğru değildir.

Bu nedenle alışılmış uygulamaları yeniden değerlendirmek, bazı soruları açıkça sormak ve artık çözüm bekleyen konuları kamuoyunun gündemine taşımak istiyorum.

Çünkü mesele yalnızca bir akaryakıt istasyonunun kârı değildir. Mesele; yatırım, istihdam, rekabet, enerji piyasasının sağlıklı işleyişi ve binlerce işletmenin geleceğidir.

1. Lisans bedelleri: Faaliyet göstermek neden bu kadar maliyetli?

Akaryakıt sektöründe faaliyet göstermek isteyen işletmeler, daha işin başında önemli maliyetlerle karşılaşıyor. Lisans alma, lisans tadili ve süre uzatımı gibi işlemler belirli bedellere ve idari süreçlere tabi.

Elbette enerji piyasası düzenlenmeli, kayıt dışılıkla mücadele edilmeli ve tüketici korunmalıdır. Ancak şu soruyu sormak zorundayız:

Lisans bedelleri ve işlem maliyetleri belirlenirken bayilerin yatırım gücü, kârlılığı ve sektörün gerçek ekonomik koşulları ne ölçüde dikkate alınıyor?

Bir işletmenin ticari bilgilerinde veya lisansında yapılan her değişiklikte ortaya çıkan işlem yükü, yapılan değişikliğin niteliğiyle orantılı mı? Basit bir bilgi güncellemesi ile kapsamlı bir lisans değişikliği aynı maliyet yaklaşımıyla mı değerlendirilmelidir?

Önerim; lisans bedellerinin ve tadil ücretlerinin düzenli olarak etki analizine tabi tutulması, küçük ve orta ölçekli işletmelerin üzerindeki yükün değerlendirilmesi ve gereksiz bürokratik işlemlerin azaltılmasıdır.

Düzenlemenin amacı yalnızca bedel tahsil etmek değil, piyasanın sağlıklı işlemesini sağlamak olmalıdır.

2. İşyeri açma ve çalışma ruhsatları: Kurumlar arasındaki koordinasyonun bedelini neden işletmeci ödüyor?

Bir akaryakıt istasyonu açmak, sıradan bir ticari işletme açmakla aynı değildir. Arsa, imar, inşaat, çevre, yangın güvenliği, teknik donanım ve farklı izin süreçleri söz konusudur.

Bütün bunların ardından işletmenin faaliyet gösterebilmesi için çeşitli ruhsat ve kayıt süreçlerinin tamamlanması gerekir.

Güvenlikten ve mevzuata uygunluktan taviz verilemez. Ancak birbirini tekrarlayan belge talepleri, uzun işlem süreleri ve kurumlar arasındaki koordinasyon eksiklikleri yatırımcıya ek maliyet getiriyorsa burada bir verimlilik sorunu vardır.

Kamu kurumları arasındaki koordinasyon eksikliğinin bedelini neden yatırımcı ve işletmeci ödesin?

Çözüm; kurumlar arası veri paylaşımını geliştirmek, aynı bilginin tekrar tekrar talep edilmesini önlemek ve ruhsat süreçlerini tek noktadan izlenebilir hâle getirmektir.

Mevzuata uyum işletmenin sorumluluğudur. İşlemleri makul sürelerde ve öngörülebilir biçimde yürütmek de kamu yönetiminin sorumluluğudur.

3. Otomasyon sistemi: Denetim gerekli, peki maliyet ve sorumluluk dengesi adil mi?

Akaryakıt piyasasında otomasyon sistemleri; ürün hareketlerinin izlenmesi, kayıt dışılığın önlenmesi ve mevzuata uyum açısından önemli bir işleve sahiptir. Ancak denetim sisteminin gerekli olması, maliyet ve sorumluluk dağılımının sorgulanamayacağı anlamına gelmez.

Sistemin kurulumu, donanımı, yazılımı, iletişimi, bakımı ve arıza durumunda müdahale süreçleri işletmelere maliyet getiriyor. Üstelik yaşanan bir teknik sorun yalnızca arıza olarak kalmayıp satışın aksamasına ve gelir kaybına da neden olabiliyor.

Burada sorulması gereken şudur:

Otomasyon sisteminin maliyetini kim üstleniyor, hizmetin kalitesini kim denetliyor ve bayinin yaşadığı kayıplar nasıl telafi ediliyor?

Sistemlerin maliyet ve hizmet standartları şeffaflaştırılmalı, arızalara müdahale süreleri belirlenmeli ve bayinin kontrolü dışındaki teknik sorunlar nedeniyle mağduriyet yaşaması önlenmelidir.

Denetim amacıyla kurulan sistem, işletmenin üzerinde ölçüsüz bir maliyet ve belirsizlik kaynağına dönüşmemelidir.

4. Gelir İdaresi Başkanlığına teminat yükümlülüğü: Denetim varken ayrıca teminat neden gerekiyor?

Akaryakıt sektöründe otomasyon, elektronik kayıt ve denetim mekanizmaları bulunuyor. Bunların temel amacı, ürün hareketlerini izlemek, kayıt dışılıkla mücadele etmek ve mevzuata uygunluğu sağlamaktır.

Bunun yanında Gelir İdaresi Başkanlığı kapsamında uygulanan teminat yükümlülükleri de işletmelerin finansal yapısını etkileyebiliyor.

Burada önemli bir soruyu gündeme getirmek istiyorum:

Mademki sektörde kapsamlı denetim ve izleme sistemleri bulunuyor, teminat uygulaması hangi ek riski karşılıyor? Mevcut denetim araçlarıyla teminat yükümlülüğü arasındaki ilişki yeterince değerlendiriliyor mu?

Teminat uygulamasının kamu alacağını güvence altına alma amacı anlaşılabilir. Ancak teminat olarak ayrılan para veya kullanılan banka teminat mektubu, işletmenin finansman imkânlarını sınırlandırabilir. İşletme sermayesi daralabilir, kredi kapasitesi azalabilir ve günlük faaliyetlerin finansmanı zorlaşabilir.

Bu nedenle teminatın amacı, kapsamı, tutarı ve mevcut denetim mekanizmalarıyla ilişkisi şeffaf biçimde değerlendirilmelidir.

Önerim; teminat yükümlülüğünün risk temelli hâle getirilmesi, mükellefin geçmiş uyum durumu ve faaliyet riskinin dikkate alınması, mükerrer güvence oluşturan uygulamaların incelenmesi ve yükümlülüğün ölçülü biçimde belirlenmesidir.

Kamu alacağının güvence altına alınması ile işletmelerin finansman gücünün korunması birbirine zıt hedefler olmak zorunda değildir.

Amaç, vergi güvenliğini sağlarken kurallara uygun çalışan işletmelerin gereksiz yere finansman baskısı altında kalmasını önlemek olmalıdır.

5. Fiyat artışları ve indirimler: Bayi limitleri neden sürekli baskı altında?

Akaryakıt fiyatlarındaki artış ve indirimler yalnızca tüketicinin ödediği fiyatı değiştirmiyor. Dağıtım şirketlerinin, bayilerin ve rafinerilerin finansal dengelerini de etkiliyor.

Fiyatlar yükseldiğinde aynı miktarda ürünü satın almak için daha fazla finansman gerekiyor. Fiyatlar düştüğünde ise daha önce yüksek maliyetle alınmış stokların değeri ve işletmenin nakit akışı üzerinde baskı oluşabiliyor.

Bu değişimler, bayi limitlerinin ve işletme sermayesinin kısa sürede yetersiz kalmasına yol açabiliyor. Sonuçta bayi ile dağıtım şirketi arasında ödeme ve tedarik sorunları yaşanabiliyor; bu sorunlar dağıtıcı ile rafineri arasındaki ticari ilişkilere de yansıyabiliyor.

Fiyat değişikliklerinin bu kadar hızlı yaşandığı bir piyasada, bayi ve dağıtım şirketlerinin limitleri hangi ölçütlere göre güncelleniyor?

Mevcut limit sistemi, fiyat hareketlerinin yarattığı finansman ihtiyacını gerçekten karşılıyor mu?

Çözüm için limitler yalnızca geçmiş satış hacmine göre değil; güncel ürün fiyatlarına, satış miktarına, ödeme performansına, stok riskine ve işletme sermayesi ihtiyacına göre düzenli olarak gözden geçirilmelidir.

Fiyat değişimlerinin taraflara etkisi daha şeffaf biçimde paylaşılmalı, ani değişimlerde limitlerin uyarlanması için önceden belirlenmiş mekanizmalar oluşturulmalıdır.

Bayi, fiyatını belirleyemediği ve kontrol edemediği piyasa hareketlerinin finansman yükünü tek başına taşımamalıdır.

Dağıtım şirketleri, bayiler ve rafineriler arasında daha öngörülebilir, dengeli ve sürdürülebilir bir finansman düzeni kurulmalıdır.

6. POS komisyonları: Binlerce bayi karşısında birkaç bankanın pazarlık gücü

Akaryakıt istasyonlarında kredi kartı ve diğer elektronik ödeme yöntemleri artık ticaretin vazgeçilmez bir parçasıdır. Ancak bu işlemlerin maliyeti, kâr marjlarının sınırlı olduğu bir sektörde işletmelerin üzerinde önemli bir yük oluşturabilir.

Bayi, müşterisine hizmet vermek ve satışını gerçekleştirmek için POS kullanmak zorundadır. Banka komisyonu ise satış gelirinden düşen doğrudan bir maliyettir.

Şu soruyu soralım:

Binlerce işletmenin ortak olarak kullandığı bir ödeme hizmetinde, bayilerin pazarlık gücü neden bu kadar sınırlı kalıyor?

Bir bayi tek başına bankayla masaya oturduğunda sınırlı etkiye sahip olabilir. Ancak sektör genelinde ortak hareket edildiğinde tablo değişebilir.

Dağıtım şirketleri, bayi dernekleri ve sektör kuruluşları bir araya gelerek bankalarla toplu pazarlık mekanizmaları oluşturmalıdır. İşlem hacmine dayalı daha makul komisyon oranları, şeffaf ücretlendirme ve alternatif ödeme modelleri için ortak girişim başlatılmalıdır.

Bir avuç bankaya karşı tek tek mücadele etmek yerine, binlerce bayinin ortak gücü kullanılmalıdır.

Amaç bankaları karşıya almak değil; rekabetçi, şeffaf ve sürdürülebilir bir maliyet yapısı oluşturmaktır. Bu konuda sektör kuruluşlarının artık somut sonuç üretmesi gerekiyor.

7. Vergi politikası: Yat ve uçak için istisna varsa çiftçi ve taşımacı yeterince destekleniyor mu?

Akaryakıt üzerindeki vergi yükü, ürün fiyatının ve işletmelerin ticari koşullarının en önemli unsurlarından biridir. Farklı kullanım alanları için çeşitli vergi istisnaları veya özel uygulamalar da gündeme gelebilmektedir.

Deniz araçları ve hava taşıtları için mevzuat kapsamında hangi koşullarda istisna uygulanıyorsa, bunun gerekçesi ve ekonomik faydası açık biçimde ortaya konmalıdır. Aynı şekilde tarım üreticilerinin ve taşımacılık sektörünün üzerindeki akaryakıt maliyetlerinin üretim, gıda fiyatları, lojistik ve enflasyon üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır.

Vergi politikası belirlenirken üretimi, gıda arzını ve ülke ekonomisinin lojistik altyapısını ayakta tutan kesimlerin ihtiyaçları yeterince gözetiliyor mu?

Çiftçinin üretim maliyeti ve taşımacının yakıt gideri yalnızca bu işletmelerin sorunu değildir. Bu maliyetler sonuçta ürün fiyatlarına ve vatandaşın bütçesine yansıyabilir.

Çözüm; farklı vergi uygulamalarını kamu yararı ve ekonomik etki açısından değerlendirmek, çiftçi ve taşımacıya yönelik destekleri hedefli, şeffaf ve denetlenebilir biçimde tasarlamaktır.

Burada herhangi bir kesime ayrıcalık tanınmasını değil, ekonomik ve toplumsal katkısı yüksek faaliyetlerin adil bir yaklaşımla değerlendirilmesini savunuyorum.

8. LPG sorumlu müdür uygulaması: Güvenlik ile gereksiz maliyet arasındaki çizgi nerede?

LPG sektöründe sorumlu müdürlük, mesleki yeterlilik, iş güvenliği ve teknik sorumluluk konuları önemlidir. Ancak uygulamanın kapsamı, fiilî ihtiyaç ve işletmenin faaliyet biçimi dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Benim görüşüm, mevcut sorumlu müdür uygulamasının gereksiz maliyet yaratan yönlerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğidir.

Bir uygulamanın uzun süredir yürürlükte olması, onun mevcut biçimiyle mutlaka gerekli ve en verimli yöntem olduğu anlamına gelmez.

Güvenlik amacıyla ortaya konan yükümlülükler somut ihtiyaç ve sağlanan fayda üzerinden değerlendirilmelidir. İşletmelerin gerçekten ihtiyaç duyduğu teknik gözetim ve güvenlik tedbirleri korunmalı; aynı amacı daha etkili ve daha düşük maliyetle sağlayabilecek yöntemler araştırılmalıdır.

Güvenlikten taviz verilmeden gereksiz bürokrasinin kaldırılması mümkündür. Bunun için mevcut uygulamanın sonuçları ölçülmeli, sektörün görüşü alınmalı ve gerekiyorsa mevzuat yeniden düzenlenmelidir.

9. LPG istasyonları arasındaki asgari mesafe şartı: Yeniden değerlendirilmesi gerekmiyor mu?

LPG istasyonları arasında uygulanabilen asgari mesafe şartı, yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşündüğüm konulardan biridir.

Bir düzenleme ilk ortaya çıktığında belirli bir ihtiyaca cevap vermiş olabilir. Ancak zaman içinde piyasa koşulları, teknik standartlar ve güvenlik uygulamaları değişebilir.

Benim görüşüm, LPG istasyonları arasındaki asgari mesafe uygulamasının kaldırılması yönünde ciddi bir değerlendirme yapılmasıdır.

Güvenlik yalnızca iki tesis arasındaki mesafeyle değil; tesislerin teknik uygunluğu, yangın güvenliği, işletme standartları, denetim ve acil durum hazırlığıyla birlikte ele alınmalıdır.

Mevcut teknik standartlar gerekli korumayı sağlayabiliyorsa, sırf mesafe esasına dayanan bir sınırlamanın rekabeti ve yeni yatırımları gereksiz yere kısıtlayıp kısıtlamadığı incelenmelidir.

Uygulamanın hangi riski önlediği, hangi maliyetleri doğurduğu ve daha etkili alternatiflerin bulunup bulunmadığı ortaya konmalıdır. Güvenliği koruyan, ancak gereksiz yatırım kısıtlarını ortadan kaldıran bir düzenleme hedeflenmelidir.

10. TÜPRAŞ fiyatları ve pompa fiyatları: Bayinin kontrol edemediği bir denklem

Akaryakıt piyasasında ham petrol fiyatları, döviz kuru, rafineri fiyatları, vergiler, dağıtım maliyetleri ve rekabet koşulları nihai satış fiyatını etkiler.

Ancak bayinin günlük faaliyetleri açısından temel sorunlardan biri, fiyat değişikliklerinin hızı ve bu değişikliklerin stok, nakit akışı ve kârlılık üzerindeki etkisidir.

Bayi ürününü belirli bir maliyetle temin eder; ardından fiyat değişiklikleriyle karşılaşabilir. Fiyatların düşmesi veya yükselmesi stok maliyetlerini ve işletme sermayesini doğrudan etkileyebilir.

Burada TÜPRAŞ’ı veya herhangi bir dağıtım şirketini tek başına sorumlu ilan etmek doğru olmaz. Ancak şu soruların açık biçimde cevaplanması gerekir:

• Rafineri satış fiyatları hangi unsurlara göre ve ne zaman değişiyor?
• Fiyat değişiklikleri dağıtım şirketlerine ve bayilere hangi takvimle yansıtılıyor?
• Fiyat düşüşleri ve yükselişleri sırasında stok maliyeti riski nasıl dağılıyor?
• Bayinin satış fiyatı üzerindeki sınırlı etkisi, ticari riskleri bakımından nasıl dikkate alınıyor?

Fiyat oluşumundaki temel unsurlar daha anlaşılır biçimde paylaşılmalı, değişim takvimlerinin öngörülebilirliği artırılmalı ve bayi kârlılığının sürdürülebilirliği konusunda sektör genelinde bir değerlendirme yapılmalıdır.

Bayinin satış yaptığı fiyat kadar, o satışı hangi maliyet ve hangi riskle gerçekleştirdiği de önemlidir.

11. İş sağlığı ve güvenliği: Yükümlülük kadar uygulanabilirlik de önemli

Akaryakıt istasyonları, yanıcı ve tehlikeli maddelerle çalışılan, dolayısıyla iş sağlığı ve güvenliği açısından özel dikkat gerektiren işletmelerdir. Çalışanların, müşterilerin ve çevrenin güvenliği tartışma konusu yapılamaz.

Bununla birlikte eğitim, belgelendirme, periyodik kontroller, danışmanlık ve diğer yükümlülükler işletmeler açısından önemli maliyetler yaratabilir.

Amaç, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini azaltmak değil; bunların etkin, anlaşılır, uygulanabilir ve denetlenebilir olmasını sağlamaktır.

Aynı risk için tekrarlanan belge ve işlemler varsa bunlar sadeleştirilmeli; işletmelere yalnızca evrak tamamlatan değil, gerçek riskleri azaltan bir sistem uygulanmalıdır.

Güvenlik bir maliyet kalemi olarak görülmemelidir. Ancak güvenlik adına oluşturulan her prosedürün de gerçekten ne sağladığı sorgulanmalıdır.

12. Akaryakıt istasyonları yalnızca yakıt satmaz: Hizmetin de bir maliyeti var

Akaryakıt istasyonları çoğu zaman yalnızca litre başına satış ve kâr üzerinden değerlendiriliyor. Oysa istasyonlar aynı zamanda sürekli müşteri memnuniyeti sağlaması beklenen hizmet işletmeleridir.

Müşteri istasyona geldiğinde yalnızca yakıt almayı değil; temiz bir ortamı, hijyenik tuvaletleri, düzenli bir tesisi, güler yüzlü hizmeti ve güvenli bir alışveriş deneyimini de bekliyor.

Bu beklentilerin karşılanması ek maliyetler doğuruyor. Tuvaletlerin ve ortak alanların düzenli temizliği, hijyen malzemeleri, su ve enerji tüketimi, temizlik ekipmanları ve gerektiğinde ayrıca temizlik personeli çalıştırılması günlük işletme giderlerinin bir parçasıdır.

Üstelik bu hizmetlerin önemli bir bölümü satış hacmi azalsa bile tamamen ortadan kaldırılamaz. Müşteri memnuniyetini korumak ve hijyen standartlarını sağlamak için istasyonun belirli bir hizmet seviyesini sürekli sürdürmesi gerekir.

Akaryakıt istasyonlarından yüksek hizmet kalitesi beklenirken, bu hizmetin maliyeti bayi kârlılığı değerlendirilirken ne ölçüde dikkate alınıyor?

Bir yandan müşteri memnuniyeti, hijyen ve kaliteli hizmet talep edilirken diğer yandan işletmenin bu hizmetleri sürdürebilmesi için gereken maliyetler göz ardı edilmemelidir.

Amaç temizlikten, hijyenden veya müşteri hizmetlerinden tasarruf edilmesini savunmak değildir. Tam tersine, bu hizmetlerin sürdürülebilir biçimde sunulabilmesi için ekonomik gerçeklerin de dikkate alınmasını istemektir.

Akaryakıt istasyonunun değeri yalnızca sattığı litreyle ölçülemez; sunduğu hizmetin kalitesi ve bunun devamlılığı da değerlendirilmelidir.

13. Savaşlar ve bölgesel gerilimler: Küresel risklerin yükü kimin üzerinde kalıyor?

Savaşlar ve bölgesel gerilimler, petrol fiyatlarından döviz kurlarına, tedarik zincirlerinden lojistik maliyetlerine kadar pek çok alanda belirsizlik yaratabiliyor.

Akaryakıt sektörü bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Ürün maliyetleri hızla değişebiliyor, tedarik ve finansman planları zorlaşabiliyor, stok yönetimi daha riskli hâle gelebiliyor. Bu durum hem dağıtım şirketlerinin hem de bayilerin nakit akışını ve işletme sermayesi ihtiyacını etkiliyor.

Fiyatların kısa sürede yükselmesi, daha fazla finansman ihtiyacı doğururken fiyatların gerilemesi de yüksek maliyetle alınmış stoklar üzerinde baskı yaratabiliyor. Böyle dönemlerde bayi limitleri, ödeme vadeleri ve tedarik koşulları daha da önemli hâle geliyor.

Burada temel sorumuz şudur:

Sektörün kontrolü dışında gelişen savaş ve krizlerin yarattığı finansal riskler, neden çoğu zaman ticari zincirin en zayıf halkalarından biri olan bayinin üzerinde ağırlaşabiliyor?

Küresel krizlerin sonuçlarını tek bir tarafın ortadan kaldırması mümkün değildir. Ancak risklerin nasıl paylaşıldığı, limitlerin nasıl güncellendiği ve fiyat değişikliklerinin ticari ilişkilere nasıl yansıtıldığı sektörün ortak sorumluluğundadır.

Olağanüstü piyasa koşullarında uygulanabilecek geçici finansman ve limit düzenlemeleri önceden belirlenmeli; dağıtım şirketleri ile bayiler arasında iletişim ve bilgi paylaşımı güçlendirilmelidir.

Savaşın ve küresel piyasa dalgalanmalarının yarattığı riskler, yalnızca akaryakıt bayisinin omuzlarına bırakılmamalıdır.

Sektörün dayanıklılığı, yalnızca kriz dönemlerinde ayakta kalmakla değil, bu dönemlerde riskleri adil ve yönetilebilir biçimde paylaşabilmekle ölçülür.

14. Sektör dernekleri ve dağıtım şirketleri: Temsil etmek yetmez, sonuç almak gerekir

Bunca sorun karşısında sektör derneklerinin, meslek kuruluşlarının, dağıtım şirketlerinin ve bayi temsilcilerinin rolü daha da önem kazanıyor.

Bayilerin tek tek dile getirdiği sorunlar çoğu zaman sınırlı etki yaratabilir. Dağıtım şirketleri, bayi dernekleri ve diğer sektör kuruluşları ortak bir zeminde buluşabildiğinde ise kamu kurumları ve bankalar karşısında daha güçlü bir temsil imkânı doğar.

Burada temel soru şudur:

Sektörün ortak sorunları için düzenli, ölçülebilir ve sonuç odaklı bir çalışma yürütülüyor mu?

Derneklerin yalnızca toplantı düzenlemesi veya sorunları gündeme getirmesi yeterli değildir. Sorunların önceliklendirilmesi, somut çözüm önerilerinin hazırlanması, ilgili kurumlarla görüşülmesi ve sonuçların takip edilmesi gerekir.

Lisans bedelleri, teminat yükümlülüğü, otomasyon maliyetleri, POS komisyonları, ruhsat süreçleri, LPG uygulamaları ve bayi limitleri için ayrı çalışma grupları kurulabilir. Bu gruplar sektörün mali verilerini ve saha deneyimlerini derleyerek ortak raporlar hazırlayabilir.

Dağıtım şirketleri ile bayilerin her konuda aynı görüşte olması beklenemez. Ancak sektörün sürdürülebilirliği, mevzuatın uygulanabilirliği ve ticari ilişkilerin sağlıklı yürütülmesi gibi ortak başlıklarda birlikte hareket etmek mümkündür.

Dağıtım şirketleri, bayiler ve sektör dernekleri; EPDK, Gelir İdaresi Başkanlığı, bankalar ve diğer ilgili kurumlarla ilişkilerinde dayanışma içinde, güçlü ve sonuç almayı hedefleyen bir temsil anlayışı geliştirmelidir.

Birlikte hareket etmeyen bir sektör sorunlarını ayrı ayrı anlatır. Birlikte hareket eden bir sektör ise çözüm için ortak bir irade ortaya koyar.

15. Peki çözüm nerede? Artık ortak bir sektör gündemi oluşturulmalı

Buraya kadar sıraladığım başlıklar yalnızca şikâyetlerden ibaret değildir. Her birinin karşılığında somut adımlar atılabilir.

Bence sektörün öncelikle şu konularda ortak bir çalışma başlatması gerekiyor:

1. Lisans ve ruhsat maliyetleri: Lisans bedelleri, tadil ücretleri ve ruhsat süreçleri için maliyet ve etki analizi yapılmalı; gereksiz tekrarlar ortadan kaldırılmalıdır.
2. Otomasyon sistemleri: Sistemlerin maliyetleri, teknik hizmet standartları, arıza müdahale süreleri ve sorumluluk dağılımı şeffaflaştırılmalıdır.
3. Teminat yükümlülüğü: Gelir İdaresi Başkanlığı kapsamındaki teminat uygulamasının amacı ve kapsamı, mevcut denetim mekanizmalarıyla ilişkisi ve işletmelerin finansmanına etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
4. Bayi limitleri ve fiyat değişimleri: Fiyat artışları ve indirimlerinin yarattığı finansman ihtiyacına göre limitlerin güncellenmesini sağlayacak, önceden belirlenmiş ve şeffaf mekanizmalar oluşturulmalıdır.
5. POS komisyonları: Bankalarla sektör çapında ortak pazarlık yürütülmeli; bayilerin işlem hacminden doğan pazarlık gücü kullanılmalıdır.
6. LPG uygulamaları: Sorumlu müdürlük ve asgari mesafe şartları, güvenlikten taviz vermeden, somut ihtiyaç ve maliyetler bakımından yeniden değerlendirilmelidir.
7. Vergi politikaları: Farklı kullanım alanlarına yönelik vergi uygulamaları kamu yararı ve ekonomik etkileri açısından incelenmeli; çiftçi ve taşımacıya yönelik desteklerin etkinliği değerlendirilmelidir.
8. Rafineri ve pompa fiyatları: Fiyat oluşumu, stok maliyeti riski ve bayi kârlılığı daha şeffaf ve öngörülebilir bir çerçevede ele alınmalıdır.
9. Hizmet maliyetleri: Hijyen, tuvalet temizliği, temizlik personeli ve müşteri memnuniyeti için yapılan harcamalar, istasyonların gerçek işletme maliyetleri içinde değerlendirilmelidir.
10. Kriz yönetimi: Savaşlar ve küresel piyasa dalgalanmaları sırasında limit, ödeme ve tedarik süreçlerinin daha öngörülebilir işlemesini sağlayacak mekanizmalar geliştirilmelidir.
11. Sektörün ortak temsili: Dağıtım şirketleri, bayiler ve dernekler ortak bir temsil mekanizması kurmalı; taleplerini yazılı, veriye dayalı ve takip edilebilir biçimde ilgili kurumlara iletmelidir.

Bu çalışmaların sonucunda sorumluların, hedeflerin ve takvimin belli olduğu bir sektör eylem planı hazırlanmalıdır. Talepler yalnızca dile getirilmemeli; hangi konuda ne yapılacağı ve ilerlemenin nasıl ölçüleceği de belirlenmelidir.

SON SÖZ: BU SEKTÖRÜN SORUNLARI KONUŞULMALI, ÇÖZÜMLERİ ERTELENMEMELİ

Akaryakıt sektörü; yatırım yapan, istihdam sağlayan, vergi ödeyen ve ülke ekonomisinin günlük işleyişinde önemli rol üstlenen bir sektördür.

Dağıtım şirketlerinin de bayilerin de sorumlulukları vardır. Mevzuata uyum, tüketici güvenliği, ürün kalitesi ve dürüst ticaret vazgeçilmezdir. Ancak sorumlulukların yanında adil koşullar, öngörülebilirlik ve ekonomik sürdürülebilirlik de bulunmalıdır.

Bir işletmenin yalnızca faaliyetini sürdürebilmek için sürekli artan maliyetlerle mücadele etmesi, her yeni düzenlemede yeni bir yük üstlenmesi, finansman limitleriyle boğuşması ve ticari sorunlarını tek başına çözmeye çalışması sürdürülebilir değildir.

Burada hiç kimseye ayrıcalık istemiyorum. İstediğim; kuralların açık, maliyetlerin makul, denetimlerin etkili, temsil mekanizmalarının güçlü ve ticari ilişkilerin daha dengeli olmasıdır.

Otuz yılı aşkın sektör tecrübesi bana şunu gösterdi: Bir sektörde sorunların varlığı kadar, o sorunları çözmek için ortak irade oluşturulamaması da önemli bir problemdir.

Bu nedenle dağıtım şirketlerine, bayilere, sektör derneklerine, bankalara ve ilgili kamu kurumlarına çağrıda bulunuyorum:

Gelin, bu sorunları kişisel tartışmaların ötesine taşıyalım. Verileri ortaya koyalım, farklı görüşleri dinleyelim, uygulanabilir çözümler geliştirelim ve sonuç alıncaya kadar takipçisi olalım.

Eleştiri, çözüm arayışının başlangıcıdır. Ancak gerçek değişim, eleştirinin ortak iradeye ve somut adıma dönüşmesiyle mümkündür.

Bu yazıyı herhangi bir kurumu veya kişiyi hedef almak için değil; yıllarını bu sektöre vermiş bir profesyonelin sektöre, emeğe, yatırıma ve geleceğe karşı duyduğu sorumluluk nedeniyle kaleme alıyorum.

Çünkü mesele yalnızca bugünün maliyetleri değildir. Mesele, yarının akaryakıt sektörünün nasıl bir yapıya sahip olacağıdır.

Artık sektörün yalnızca sorunlarını konuşmaya değil, ortak talepler etrafında birleşmeye ve sonuç alana kadar takipçi olmaya ihtiyacı var.

Değişim için önce doğru soruları sormak, sonra da o soruların cevaplarını birlikte aramak zorundayız.

Bu yazının amacı tartışma çıkarmak değil; ertelenen tartışmaları başlatmak ve çözüm için ortak aklı harekete geçirmektir.

Nevzat Erdemli
Akaryakıt sektöründe 30 yılı aşkın deneyime sahip sektör profesyoneli