Mevduatta Gerileme, Kredilerde Yükseliş

Türkiye ekonomisinin nabzını tutmak açısından haftalık Para ve Banka İstatistikleri önemli göstergelerin başında geliyor. Çünkü bu veriler yalnızca bankaların bilanço büyüklüklerini değil, aynı zamanda vatandaşın tasarruf eğilimini, şirketlerin finansmana erişimini, dövize olan talebi ve ekonomideki likidite hareketlerini de ortaya koyuyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın açıkladığı haftalık istatistikler, para politikalarının ekonomiye nasıl yansıdığını anlamak bakımından da dikkatle izlenmeli.

Bankacılık sektöründe mevduat ve kredi hareketleri, ekonomik dengelerin hangi yönde ilerlediğini gösteren temel işaretlerdir. Mevduatın azalması, tek başına tasarrufların ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ancak bu hareketin Türk lirası ve yabancı para hesapları arasındaki dağılımı, kredi kullanımındaki değişim ve döviz talebiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Mevduat hareketleri ne anlatıyor?

30 Ekim 2026 haftasına ilişkin verilerde bankacılık sektörünün toplam mevduatı yaklaşık 109,7 milyar lira azalarak 34 trilyon 105 milyar liraya gerilemiştir. Bu gelişme, mevduat sahiplerinin tasarruf tercihlerinin ve bankacılık sistemindeki para hareketlerinin yakından incelenmesini gerektiriyor.

Özellikle Türk lirası mevduatındaki gerileme ile yabancı para mevduatındaki artış arasındaki fark önem taşıyor. Yurt içi yerleşiklerin Türk lirası mevduatı yüzde 0,73 azalırken yabancı para mevduatı yüzde 0,12 yükselmiştir. Parite etkisinden arındırılmış hesaplamada döviz mevduatındaki artışın yaklaşık 585 milyon dolar olması, dövize yönelik talebin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.

Bu noktada ekonomi yönetiminin üzerinde durması gereken temel konu, Türk lirasına duyulan güvenin kalıcı biçimde güçlendirilmesidir. Vatandaşın birikimlerini döviz yerine TL cinsinden değerlendirmesi, yalnızca faiz oranlarıyla değil, enflasyonun düşeceğine ilişkin güvenle de yakından bağlantılıdır.

Kredi hacmindeki artış dikkat çekiyor

Aynı dönemde bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi 227,6 milyar lira artarak 28 trilyon 222,3 milyar liraya yükselmiştir. Yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri ise yüzde 1,65 artışla 7 trilyon 45,3 milyar liraya ulaşmıştır.

Tüketici kredilerinin dağılımına baktığımızda ihtiyaç kredileri 2 trilyon 654,9 milyar lira, bireysel kredi kartları 3 trilyon 496 milyar lira, konut kredileri 851,7 milyar lira ve taşıt kredileri 42,6 milyar lira düzeyindedir. Özellikle bireysel kredi kartlarının toplam tüketici borçları içerisindeki yüksek payı, hane halkının günlük harcamalarını finanse etmekte zorlandığına ilişkin önemli bir işarettir.

Burada dikkat çekilmesi gereken konu, kredi kullanımındaki artışın üretim ve yatırım faaliyetlerinden mi, yoksa tüketim ihtiyaçlarından mı kaynaklandığıdır. Eğer kredi artışı ağırlıklı olarak temel ihtiyaçların karşılanmasına yöneliyorsa bu durum, gelirlerin hayat pahalılığı karşısında yetersiz kaldığını gösterir.

Rezervlerde toparlanma beklentisi

Merkez Bankası rezervleri de para ve banka istatistiklerinin en önemli başlıklarından biridir. Ekim ayının son haftasında toplam rezervlerin 158,1 milyar dolara gerilemesi, piyasalarda dikkat çekmişti. 6 Kasım haftasına ilişkin öncü hesaplamalarda ise rezervlerin yaklaşık 3,2 milyar dolar artarak 161,3 milyar dolara yükseldiği bildirildi. Bu artış, üç haftalık düşüşün ardından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Ancak öncü hesaplamalar ile kesinleşmiş resmi verilerin birbirinden ayrılması gerekiyor.

Rezervlerdeki yükselişin kalıcı hale gelmesi, Türkiye’nin dış finansman ihtiyacı ve döviz piyasalarındaki istikrar açısından önemlidir. Bununla birlikte rezervlerin yalnızca miktarına değil, niteliğine ve kullanılabilir bölümüne de bakılmalıdır.

Ekonomide güvenin anahtarı

Bütün bu göstergeleri birlikte değerlendirdiğimizde Türkiye ekonomisinin önünde iki önemli hedef bulunduğu görülüyor: Enflasyonu kalıcı biçimde düşürmek ve finansal istikrarı güçlendirmek.

Mevduat sahiplerinin TL’ye güvenmesi, şirketlerin uygun maliyetli krediye ulaşabilmesi ve vatandaşların borçlanmadan yaşamlarını sürdürebilmesi aynı ekonomik politikanın birbirini tamamlayan unsurlarıdır.

Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansmana erişimi üzerinde durulmalıdır. Yüksek faiz ortamında kredi maliyetleri işletmelerin üretim kararlarını, istihdam planlarını ve yatırım iştahını doğrudan etkiliyor. Kredilerin yalnızca tüketimi değil, üretimi ve ihracatı destekleyecek alanlara yönlendirilmesi gerekiyor.

Sonuç olarak haftalık para ve banka istatistikleri bize ekonomideki para hareketlerinin tek başına büyüme veya refah anlamına gelmediğini gösteriyor. Mevduatın artması kadar satın alma gücünün korunması, kredi hacminin büyümesi kadar borçların geri ödenebilir olması da önemlidir.

Türkiye’nin ihtiyacı, rakamsal büyüklüklerin ötesinde güven veren, öngörülebilir ve üretimi destekleyen bir finansal sistemdir. Kalıcı ekonomik iyileşme ancak vatandaşın gelirini koruyabildiği, işletmelerin yatırım yapabildiği ve tasarruf sahibinin Türk lirasına güven duyduğu bir ortamda mümkün olacaktır.

NOT:30 Ekim haftasına ait kesinleşmiş istatistikler ile 6 Kasım haftasına ilişkin öncü rezerv hesaplamaları birbirinden ayrılmıştır.

Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Haftalık Para ve Banka İstatistikleri.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

Zaferozcivan59@gmail.com