AB’nin Çin’e Bağımlı Olduğu Bazı Sektörler

Bir zamanlar dünyada ekonomik güç denildiğinde akla fabrikalar, üretim bantları ve teknoloji merkezleri gelirdi. Güçlü sanayiye sahip ülkeler aynı zamanda siyasi ve ekonomik olarak da güçlü kabul edilirdi. Bugün de bu değişmiş değil. Ancak artık mesele yalnızca üretim yapmak değil; hangi ürünü, hangi teknolojiyi ve hangi hammaddenin kontrolüyle ürettiğiniz de büyük önem taşıyor.

Son yıllarda dünyanın en büyük ekonomik güçlerinden biri olan Avrupa Birliği’nin önemli bir gerçekle yüzleştiği görülüyor: Sanayinin bazı kritik alanlarında Çin’e bağımlılık giderek artıyor. Avrupa ekonomisi güçlü görünse de özellikle bazı stratejik sektörlerde Çin’in etkisi oldukça büyümüş durumda. Uzmanlar, bu bağımlılığın beş temel sektörde yoğunlaştığını ifade ediyor.

Peki bu sektörler neden önemli? Bu bağımlılık Avrupa için ne anlama geliyor? Gelin bunu halkın anlayacağı şekilde değerlendirelim.

Öncelikle şunu düşünelim: Bir ülkenin otomobil ürettiğini varsayalım. Fabrikalar hazır, mühendisler hazır, işçiler hazır. Ancak üretimde kullanılan önemli parçalar başka bir ülkeden geliyorsa işler değişiyor. O ülkede yaşanacak bir kriz, savaş, ticari anlaşmazlık veya üretim sorunu, sizin fabrikanızın da durmasına neden olabilir. İşte bugün Avrupa’nın yaşadığı endişe tam olarak budur.

Bağımlılığın yoğunlaştığı ilk alan kritik mineraller ve nadir toprak elementleridir. Bunlar günlük hayatta çok bilinmese de aslında telefonlardan elektrikli araçlara, savunma sanayinden güneş panellerine kadar birçok ürünün temel hammaddesidir.

Bir cep telefonunun içinde, elektrikli araçların bataryalarında veya rüzgâr türbinlerinde kullanılan bazı mineraller olmadan üretim yapılamıyor. Çin ise yıllardır bu alanda büyük yatırımlar yaptı. Maden çıkarmaktan işleme süreçlerine kadar çok geniş bir zinciri kontrol etmeye başladı.

Bugün Avrupa kendi fabrikalarını çalıştırmak istese bile bazı hammaddeleri Çin olmadan yeterli miktarda temin etmekte zorlanabiliyor.

İkinci önemli alan batarya üretimidir.

Elektrikli araçlar artık otomotiv sektörünün geleceği olarak görülüyor. Avrupa ülkeleri benzinli ve dizel araçlardan yavaş yavaş uzaklaşmayı hedefliyor. Ancak elektrikli araçların kalbi olan bataryalarda Çin’in büyük bir ağırlığı bulunuyor.

Bu durum biraz şuna benziyor: Siz otomobili üretiyorsunuz ama aracın motorunu başka biri kontrol ediyor. Böyle bir durumda üretim gücü tamamen sizin elinizde olmuyor.

Üçüncü alan güneş enerjisi teknolojileri.

Avrupa yıllardır temiz enerjiye geçiş hedefleri açıklıyor. Karbon salımını azaltmak ve çevreyi korumak istiyor. Ancak güneş paneli üretiminde Çin’in büyük bir üstünlüğü oluşmuş durumda.

Birçok Avrupa ülkesi enerji dönüşümü yapmak isterken kullandığı güneş panellerinin önemli bölümünü Çin’den almak zorunda kalıyor.

Bu durum bazı uzmanlara göre yeni bir enerji bağımlılığı anlamına geliyor. Geçmişte petrol ve doğal gaz için yaşanan dışa bağımlılık, bugün farklı bir şekilde teknoloji alanında ortaya çıkıyor.

Dördüncü sektör elektronik parçalar ve yarı iletkenlerdir.

Günümüzde neredeyse her cihazın içinde elektronik çipler bulunuyor. Arabalardan beyaz eşyalara, bilgisayarlardan sağlık cihazlarına kadar her alanda bu küçük parçalar kullanılıyor.

Pandemi döneminde dünyada yaşanan çip sıkıntısı birçok otomobil fabrikasının üretimi durdurmasına neden olmuştu. İnsanlar o zaman şunu daha net gördü: Küçük görünen bir parça bile dev ekonomileri etkileyebiliyor.

Avrupa bu alanda kendi üretimini artırmaya çalışsa da küresel tedarik zincirindeki Çin etkisi hâlâ güçlü durumda.

Beşinci alan ise ilaç ve kimya sanayi.

İnsanlar genellikle ilaç denildiğinde yalnızca eczaneleri düşünüyor. Oysa ilaçların üretiminde kullanılan aktif maddeler ve temel kimyasal bileşenler de büyük önem taşıyor.

Avrupa’da satılan birçok ilacın üretiminde kullanılan bazı hammaddeler Çin’den geliyor. Olası bir tedarik sorunu sağlık alanında ciddi sıkıntılar oluşturabilir.

Bütün bunlar Avrupa açısından önemli bir soruyu gündeme getiriyor:

“Ekonomik bağımsızlık gerçekten ne kadar bağımsız?”

Çünkü güçlü ekonomi yalnızca yüksek gelir anlamına gelmiyor. Aynı zamanda kritik ürünleri gerektiğinde kendi başına üretebilme kapasitesi anlamına da geliyor.

Avrupa Birliği son yıllarda bu nedenle yeni sanayi stratejileri hazırlıyor. Yerli üretimi artırma, yeni maden kaynakları bulma, alternatif tedarikçiler oluşturma ve teknoloji yatırımlarını büyütme gibi adımlar atılıyor.

Ancak bu süreç kolay görünmüyor. Çünkü Çin yıllar boyunca çok büyük yatırımlar yaptı, üretim maliyetlerini düşürdü ve küresel tedarik ağlarında güçlü bir yer edindi.

Bugün yaşanan tartışma aslında yalnızca Avrupa’nın sorunu değil. Dünya genelinde birçok ülke aynı soruyla karşı karşıya:

“Üretimin kontrolü kimde olacak?”

Ekonomide artık sadece para değil, üretim zincirini kontrol etmek de büyük güç anlamına geliyor. Geleceğin rekabeti yalnızca fabrikalar arasında değil; hammaddeler, teknoloji ve tedarik zincirleri arasında yaşanacak gibi görünüyor.

Ve görünen o ki sanayide egemenlik mücadelesi, önümüzdeki yılların en önemli ekonomik tartışmalarından biri olmaya devam edecek.

Kaynak: Euronews

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

Zaferozcivan59@gmail.com