Hürmüz Krizi Nedeniyle Enflasyon Tekrar Yükselişe Geçebilir

Küresel ekonomi, son yıllarda pandemi sonrası toparlanma, tedarik zinciri kırılmaları ve jeopolitik gerilimlerin etkisiyle kırılgan bir denge üzerinde ilerliyor. Tam da enflasyonun birçok ülkede kontrol altına alınmaya başlandığı bir dönemde, Basra Körfezi’nin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı etrafında yaşanan gerilimler, fiyat istikrarına yönelik kazanımları yeniden tehdit eder hale gelmiş durumda. Enerji piyasalarının kalbi sayılan bu dar su yolu, küresel enflasyon dinamikleri açısından yeniden belirleyici bir faktör olarak öne çıkıyor.

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği bir arter niteliğinde. Başta Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak olmak üzere büyük üretici ülkelerin ihracatının önemli bir bölümü bu boğaz üzerinden gerçekleştiriliyor. Dolayısıyla bölgede yaşanabilecek en küçük bir aksama dahi petrol arzında daralma beklentisi yaratıyor ve fiyatları hızla yukarı çekiyor. Bu durum, yalnızca enerji maliyetlerini değil, aynı zamanda üretim ve taşımacılık giderlerini de doğrudan etkileyerek küresel ölçekte maliyet enflasyonunu tetikliyor.

Enerji fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerindeki etkisi oldukça katmanlıdır. İlk aşamada petrol ve doğal gaz fiyatlarının yükselmesi, akaryakıt maliyetlerini artırır. Bu artış, lojistik sektöründen sanayi üretimine kadar geniş bir yelpazede maliyet baskısı yaratır. Örneğin, bir fabrikanın üretim sürecinde kullandığı enerji girdileri pahalandıkça, nihai ürün fiyatları da kaçınılmaz olarak yükselir. Bu durum literatürde “maliyet enflasyonu” olarak tanımlanır ve özellikle dışa bağımlı ekonomilerde çok daha sert hissedilir.

Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler açısından tablo daha da hassastır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yürütülen para politikası, son dönemde enflasyonu düşürmeye odaklanmış olsa da dış kaynaklı maliyet şokları bu çabaları sekteye uğratabilir. Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek bir kriz, petrol fiyatlarını yukarı taşıyarak Türkiye’nin cari açığını büyütebilir ve döviz kuru üzerinde baskı oluşturabilir. Kur geçişkenliği yoluyla da enflasyon yeniden yukarı yönlü bir patikaya girebilir.

Bu noktada yalnızca enerji fiyatlarına odaklanmak eksik bir değerlendirme olur. Hürmüz kaynaklı bir kriz, küresel ticaret rotalarını da etkileyebilir. Sigorta maliyetlerinin artması, gemi trafiğinin yavaşlaması ve alternatif güzergâhların devreye girmesi gibi unsurlar, uluslararası taşımacılık maliyetlerini yükseltir. Bu da ithalat fiyatları üzerinden geniş tabanlı bir enflasyonist baskı yaratır. Özellikle gıda ve ara malı ithalatına bağımlı ekonomiler için bu durum ciddi bir risk anlamına gelir.

Öte yandan beklentiler kanalı da en az maliyet kanalı kadar önemlidir. Küresel piyasalarda belirsizlik arttıkça, yatırımcılar riskten kaçınma eğilimine girer. Bu durum, emtia fiyatlarında spekülatif artışları beraberinde getirebilir. Petrol fiyatlarının yalnızca arz-talep dengesiyle değil, aynı zamanda beklentilerle de şekillendiği düşünüldüğünde, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimlerin psikolojik etkisi de enflasyonu besleyen bir unsur haline gelir.

Merkez bankalarının bu tür dışsal şoklara karşı manevra alanı ise sınırlıdır. Faiz artırımı gibi araçlar talep enflasyonunu kontrol altına almada etkili olabilir; ancak arz yönlü şoklara karşı aynı derecede başarılı sonuçlar vermeyebilir. Bu nedenle, para politikası ile maliye politikası arasındaki koordinasyonun önemi artar. Enerji sübvansiyonları, vergi düzenlemeleri ve stratejik rezerv kullanımı gibi araçlar, kısa vadede fiyat artışlarını sınırlamak için devreye alınabilir.

Küresel ölçekte bakıldığında, Hürmüz Boğazı’ndaki bir krizin etkileri yalnızca gelişmekte olan ülkelerle sınırlı kalmaz. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği gibi büyük ekonomik aktörler de enerji fiyatlarındaki artıştan doğrudan etkilenir. Bu durum, küresel enflasyonun yeniden yükselişe geçmesine ve merkez bankalarının faiz indirim planlarını ertelemesine yol açabilir. Dolayısıyla Hürmüz’deki gerilim, küresel para politikasının yönünü dahi değiştirebilecek potansiyele sahiptir.

Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek bir kriz, enflasyonla mücadelede elde edilen kazanımları tersine çevirebilecek güçtedir. Enerji fiyatları üzerinden başlayan maliyet baskısı, ticaret kanalları ve beklentiler aracılığıyla genişleyerek küresel bir enflasyon dalgasına dönüşebilir. Bu nedenle, jeopolitik risklerin ekonomik etkilerini minimize etmek adına hem ulusal hem de uluslararası düzeyde proaktif politikaların geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Enflasyonun yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir mesele olduğu gerçeği, bir kez daha kendini güçlü biçimde hissettirmektedir.

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

Zaferozcivan59@gmail.com